Wspomnienie o Aleksandrze Janowskim

2021-10-16

Przez poznanie kraju do jego ukochania

Wspomnienie o Aleksandrze Janowskim

   Tegoroczny październik przepełniony słoneczną pogodą, będącą symbolem „złotej polskiej jesieni”, nastraja do aktywności sportowej i turystycznej. Jest to tym bardziej istotne, że mijające dni przypominają nam o wydarzeniach i postaciach związanych z historią polskiej turystyki.

   Jedną z nim był Aleksander Janowski. Urodzony 2 października 1866 r. w Warszawie, profesor, geograf, podróżnik, pedagog, „ojciec polskiego krajoznawstwa”. Autor wielu publikacji poświęconych geografii i historii naszego kraju. To m.in. dzięki jego staraniom 115 lat temu (27 października 1906 r.) Warszawski Urząd Guberialny zatwierdził statut Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (PTK), mającego zajmować się organizacją ruchu krajoznawczego w zaborze rosyjskim. Towarzystwu starano się nadać charakter ogólnonarodowy, o czym świadczyło słowo „Polskie” w nazwie oraz odznaka – herb Warszawy, Krakowa i Poznania, w środku ruiny zamku w Ogrodzieńcu.

   Aleksander Janowski pełnił funkcję sekretarza, dalej wiceprezesa, a na końcu prezesa Rady Głównej PTK-u. Z jego inicjatywy narodziło się także czasopismo krajoznawcze „Ziemia”, wydawano przewodniki i pocztówki. Dzięki zabiegom Janowskiego stworzono pierwsze stacje meteorologiczne w Górach Świętokrzyskich oraz bibliotekę i zbiór klisz PTK.

   Ostatni etap jego życia związany jest z Powstaniem Warszawskim. Pod koniec września roku 1944, wraz z wieloma mieszkańcami Warszawy trafił do obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie. Stąd zaś udało się go przetransportować 2 października do szpitala Rady Głównej Opiekuńczej w Komorowie. Zmarł 14 października i pogrzebany został bez trumny tego samego dnia. Pochowano go na cmentarzu Rady Głównej Opiekuńczej na tzw. „Zieleńcu” w Komorowie-Willach. Ekshumowany 17 października 1947 r. na Cmentarz Powązkowski (Stare Powązki) – Aleja Zasłużonych, rz. 1, gr. 52,53.

  Pamięć o Aleksandrze Janowskim trwa także wśród uczniów naszej szkoły podstawowej. Przedstawiciele klas siódmych (Zofia Marciniak, Szymon Kwieciński, Franciszek Kulig) złożyli w rocznicę śmierci Aleksandra Janowskiego kwiaty i zapalili znicz przy kamieniu upamiętniającym miejsce jego pochówku (kamień znajduje się na terenie szkoły od strony ulicy Kotońskiego). Po złożeniu kwiatów i zapaleniu znicza młodzież wysłuchała krótkiej prelekcji o panu Janowskim.

Niech zatem pamięć o tym, który kochał i uczył kochać Ziemię Ojczystą, nie gaśnie.

Daniel Wolborski

Zdjęcia ze zbiorów Daniela Wolborskiego